Impulsning saqlanish qonuni — virtual laboratoriya

1. Tajriba parametrlarini boshqarish

Yopiq sistemadagi ikki aravachaning boshlang‘ich shartlarini belgilang.

1-aravacha massasi

2-aravacha massasi

1-aravacha tezligi

2-aravacha tezligi

To‘qnashuv turi

Animatsiya tezligi

Parametrlarni tanlab, tajribani boshlang.

Shart: Tashqi gorizontal kuchlarning yig‘indisi nol deb olinadi (ishqalanish va havo qarshiligi hisobga olinmaydi). O‘ng yo‘nalish musbat.

2. Virtual tajriba stendi

1-aravacha2-aravacha→ musbat x yo‘nalishi

Impuls, oldin—kg·m/s

Impuls, keyin—kg·m/s

Farq |Δp|—kg·m/s

Energiya ΔE—J

Tajriba natijasi hali olinmagan.

Impulslarning yo‘nalishli diagrammasi

Chiziq markazi — nol. Chapdagi ustunlar manfiy, o‘ngdagilar musbat impulsni ko‘rsatadi. Diagramma tajribadan keyin yangilanadi.

3. Matematik va fizik tahlil

1D to‘qnashuvda impulsning saqlanishi va tiklanish koeffitsiyenti (e) asosida yakuniy tezliklar aniqlanadi.

p_oldin = m₁u₁ + m₂u₂ = m₁v₁ + m₂v₂ = p_keyin

v₁ = [(m₁ − e·m₂)u₁ + (1+e)m₂u₂] / (m₁ + m₂)
v₂ = [(m₂ − e·m₁)u₂ + (1+e)m₁u₁] / (m₁ + m₂)

Tajribani boshlang: shu yerda raqamli hisoblash va energiya tahlili hosil bo‘ladi.

Integrativ bog‘lanish: fazoviy translatsiya simmetriyasi (Lagrangian koordinataga oshkora bog‘liq bo‘lmaganda) Noeter teoremasi orqali tegishli impulsning saqlanishi bilan bog‘lanadi. Tajribadagi ikki aravachaning umumiy impulsi esa tashqi natijaviy kuch nol bo‘lgani sababli o‘zgarmaydi. Elastik va noelastik to‘qnashuvlarda impuls saqlanadi; kinetik energiya faqat elastik to‘qnashuvda saqlanadi.

4. Eksperiment natijalarini qayd etish

Har bir to‘qnashuvni yakunlang va «Natijani jadvalga qo‘shish» tugmasini bosing. Parametrlarni o‘zgartirib, qonuniyatni mustaqil tekshiring.

№	To‘qnashuv	m₁	m₂	u₁	u₂	v₁	v₂	p oldin	p keyin	Δp
Hozircha natija yo‘q

5. Kompetentlikni rivojlantirish va baholash

MotivatsionQonuniyatni taxmin qilish, tajriba maqsadini anglash

KognitivImpuls, yopiq sistema va simmetriyani izohlash

Integrativ-faoliyatliParametr, formula va simulyatsiyani bog‘lash

Kreativ-refleksivNatijalarni talqin qilish va farqlarni tahlil qilish

1. Tajribada umumiy impuls nima uchun saqlanadi? Har bir aravachaning tezligi o‘zgarmagani uchun Sistema uchun tashqi natijaviy kuch nol bo‘lgani uchun Har doim kinetik energiya saqlangani uchun

2. Qaysi simmetriya impulsning saqlanishi bilan bog‘liq? Vaqt bo‘yicha translatsiya Fazoviy translatsiya Vaqtni teskari almashtirish

3. Mutlaqo noelastik to‘qnashuvda qanday hodisa kuzatiladi? Jismlar bir xil yakuniy tezlikda harakatlanadi, kinetik energiya kamayishi mumkin Impuls yo‘qoladi Har bir aravachaning impulsi alohida saqlanadi

4. Hisoblash natijalarida p_oldin ≈ p_keyin bo‘lsa, qanday xulosa qilinadi? Faqat elastik to‘qnashuv amalga oshgan Umumiy impuls saqlangani tasdiqlanadi Massalar teng bo‘lgan

4 ta savol, har biri 25 ball. Bu diagnostik ko‘rsatkich; yakuniy kompetentlik darajasi uchun amaliy faoliyat ham baholanadi.