1. Tajribani boshqarish
Qiya tekislik bo‘ylab sirpanayotgan jismning harakatini modellashtiring.
Tajriba parametrlarini belgilang.
Tekshiriladigan gipoteza: ishqalanish bo‘lmasa, Ek + Ep = const. Ishqalanish bo‘lsa, mexanik energiyaning bir qismi ichki energiyaga aylanadi.
2. Virtual tajriba stendi
Kinetik EPotensial EIshqalanish orqali yo‘qotilgan mexanik E
Potensial Ep—J
Kinetik Ek—J
Mexanik E—J
Ishqalanish ishi |Wf|—J
Harakat vaqtida energiyalarning o‘zgarishini kuzating.
3. Energiya taqsimoti (dinamik grafik)
Grafik: ko‘k — kinetik, yashil — potensial, kulrang — mexanik, to‘q sariq — ishqalanish tufayli yo‘qotilgan mexanik energiya.
4. Nazariy va integrativ tahlil
Em = Ek + Ep = ½mv² + mgh
μ = 0: ½mv₀² + mgh₀ = ½mv² + mgh
μ > 0: Em,0 = Em + μmg cos(α) · s
Parametrlarni tanlab, tajribani boshlang. Hisoblash natijasi shu yerda paydo bo‘ladi.
Simmetriya bilan bog‘lanish: vaqt bo‘yicha translatsiya invariantligi Noeter teoremasiga ko‘ra energiya saqlanishi bilan bog‘liq. Potensial maydon vaqtga oshkora bog‘liq bo‘lmaganda va dissipativ kuchlar yo‘q bo‘lsa, mexanik energiya saqlanadi. Ishqalanish mavjud bo‘lganda mexanik energiya saqlanmaydi, ammo to‘liq energiya hisobi buzilmaydi.
5. O‘lchash natijalari
Tajribani yakunlang, natijani jadvalga yozing, so‘ng parametrlarni o‘zgartirib yangi tajriba o‘tkazing.
| № | m (kg) | h₀ (m) | α (°) | μ | v₀ (m/s) | E₀ (J) | Eyakun (J) | |Wf| (J) | Holat |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hozircha natija yo‘q. | |||||||||
6. Kompetentlikni rivojlantirish va diagnostika
MotivatsionTajriba gipotezasini shakllantirish
KognitivEnergiya va simmetriya tushunchalarini izohlash
Integrativ-faoliyatliFormula, fizik model va grafikni bog‘lash
Kreativ-refleksivIshqalanish ta’sirini taqqoslash va xulosa qilish
1. Qachon mexanik energiya saqlanadi?
2. Energiya saqlanishi Noeter teoremasida qaysi simmetriya bilan bog‘langan?
3. Ishqalanish ortsa, bir xil yo‘l davomida mexanik energiya qanday o‘zgaradi?
4. Balandlik kamayganda, μ=0 sharoitida potensial energiyaning kamayishi nimaga teng?
To‘rtta savolning har biri 25 ball. Natija dastlabki diagnostik ko‘rsatkich hisoblanadi; amaliy kompetentlik alohida baholanishi kerak.